header-image

Immuundeficiëntie en veroudering

Onderzoekslijnen

Algemene en specifieke antistof-preparaten

IVIg (=intraveneuze immunoglobulines) zijn antistoffen die gezuiverd worden uit plasma van een groot aantal donoren dat gebruikt wordt om patiënten die zelf niet de juiste antistoffen maken te beschermen tegen infecties na intraveneuze toediening. In deze onderzoekslijn richten de onderzoekers van Sanquin zich op de vraag hoe deze antistoffen het beste toegediend kunnen worden en hoe deze antistoffen in patiënten werken. Het is duidelijk dat bij patiënten die zelf niet de juiste antistoffen maken de toegediende antistoffen de afweer in de patiënt herstellen. IVIg wordt echter ook toegediend bij patiënten met bepaalde auto-immuunziekten. In deze gevallen is vaak nog niet duidelijk waarom toediening van IVIg bijdraagt aan herstel van ziekte. Meer inzicht in de relatie tussen de structuur en functie van de gezuiverde antistoffen is nodig. Daarnaast is het belangrijk te ontrafelen hoe specifieke B cel differentiatie en vorming van antistoffen met specifieke structuur-functie relaties (subklassen en specifieke glycosylering) gereguleerd zijn. Inzicht in deze vragen draagt bij aan de mogelijkheid om in de toekomst specifieke antistoffen te produceren die een optimaal therapeutisch effect hebben in verschillende auto-immuunziekten. 
Naast IVIg maakt Sanquin ook antistofpreparaten die verrijkt zijn voor specifieke antistoffen tegen bijvoorbeeld Rhesus D, tetanus, Hepatitis A en Varicella Zoster virus. De Rhesus D-antistoffen worden toegediend bij Rhesus D-negatieve vrouwen die in verwachting zijn om te voorkomen dat ze zelf schadelijke antistoffen gaan maken tegen een Rhesus D-positieve kind tijdens de zwangerschap. Deze andere antistoffen worden toegediend ter voorkoming van specifieke infecties bij personen die risico op deze infecties lopen en zelf nog geen of onvoldoende antistoffen tegen de specifieke ziekteverwekkers hebben. De specifieke antistofpreparaten worden door Sanquin gemaakt uit plasma van vrijwillige donoren die specifiek geïmmuniseerd worden om deze antistoffen te gaan maken. Sanquin verricht veel onderzoek naar de vraag hoe antistofvorming in mensen gereguleerd wordt. Meer inzicht is nodig om te komen tot immunisatie-schema's die voor elke benodigde antistof leidt tot vorming van hoog affine antigeen-specifieke antistoffen, ook in donoren die de specifieke antigenen nog niet eerder zijn tegengekomen. Belangrijke vragen zijn tevens hoe kortlevende en langlevende plasma cellen bijdragen aan de antistofrespons na re-immunisatie en de vraag of antistoffen van kortlevende plasma cellen mogelijk minder effectief (minder hoog affine, anders geglycosyleerd) zijn dan die van langlevende plasma cellen.

Complement stoornissen

Het complementsysteem is een verzameling eiwitten in plasma, die een grote rol speelt bij de eerste immuunreactie tegen indringers in het bloed. Activatie van het complementsysteem kan leiden tot een sterke ontstekingsreactie en daarom wordt het complementsysteem streng gereguleerd door eiwitten zoals Factor H en C1 esterase remmer. Deficiënties in complement eiwitten kunnen aangeboren zijn (genetische mutaties) of verworven als gevolg van overmatige consumptie in ziektes met sterke complement activatie. Complement deficiënties zijn geassocieerd met verhoogde kans op infecties of het ontwikkelen van auto-immuunziektes, afhankelijk van welk complement eiwit ontbreekt. Sanquin doet in samenwerking met de divisie Diagnostiek onderzoek naar de balans tussen complement activatie en regulatie. Het onderzoek richt zich onder andere op de functie van het complement regulatie eiwit Factor H (FH). Daarnaast wordt onderzocht of plasma gezuiverd FH een therapeutische optie zou zijn voor de behandeling van complement gemedieerde aandoeningen zoals atypisch hemolytisch uremisch syndroom (aHUS) en paroxysmaal nachtelijke hemoglobinurie (PNH). Sanquin doet ook onderzoek naar de mogelijke therapeutische toepassing van een monoklonale antistof die de functie van FH op lichaamseigen cellen versterkt.
Sanquin produceert al vele jaren C1 esterase-remmer ter behandeling van Heriditair Angioedeem (HAE), een ziekte die gekenmerkt wordt door oedeemvorming als gevolg van deficiëntie in C1 esterase remmer. Veel onderzoek wordt verricht naar de exacte werking van C1 esterase-remmer en naar de vraag of C1 esterase-remmer ook effectief gebruikt kan worden bij andere (inflammatoire)  aandoeningen, zoals bv in patiënten die ongewenste afweer vertonen tegen rode bloedcellen (auto-immuun hemolytische anemie).

Stamceltransplantatie

Allogene hematopoïetische stamceltransplantatie  (HSCT) is een van de meest effectieve manieren om bepaalde tumoren te bestrijden. Na uitroeiing van de hematologische maligniteit door chemotherapie en/of radiotherapie, zijn de normale cellen van het afweersysteem van de patiënt ook uitgeschakeld. Na HSCT zullen de donorcellen nieuwe afweercellen maken en het afweersysteem van de patiënt herstellen. Tevens kunnen deze cellen een afweerreactie tegen de eventueel overblijvende kankercellen gaan maken, het zogenaamde. Graft-versus-leukemia (GvL) effect. Het succes van deze therapie wordt beperkt door de ontwikkeling van afweerreacties van de donorcellen tegen andere cellen van de patiënt (o.a. huid, darm), de zogenaamde Graft-versus-host-ziekte (GvHD). Het Sanquin onderzoek in deze onderzoekslijn richt zich op het begrijpen waarom sommige patiënten een betere balans tussen GvL en GvHD vertonen dan anderen. Antwoord op deze vraag kan leiden tot strategieën om in elke patiënt GvLte induceren, terwijl GvHD voorkomen wordt.

Het minder werkend immuunsysteem bij veroudering en ziekte

Sanquin verricht veel onderzoek naar de vraag waarom afweerreacties suboptimaal verlopen tijdens ziektes en wat de rol van veroudering in deze processen is. 
Tijdens sommige ziekteprocessen worden afweermoleculen verbruikt. Bij voortduring van de ziekte kan de patiënt deficiënt worden voor zulke afweermoleculen. Sanquin onderzoekt of deze depletie van afweermoleculen voorkomen kan worden en of deze afweermoleculen therapeutisch toegediend kunnen worden. 
Naar mate men ouder wordt lijken sommige afweercellen minder efficiënt gevormd te worden en stapelen ongewenste afweercellen zich op. Sanquin onderzoekt hoe deze processen plaatsvinden en of dit algemene fenomenen zijn of dat bepaalde personen deze fenomenen meer of minder vertonen door de specifieke ziekteverwekkers die men in het leven is tegenkomen of door de specifieke genetische opmaak. Antwoord op deze vragen geeft mogelijk inzicht in manieren om de afweer van ouderen te versterken door specifieke vaccinaties of door andere therapieën die de werking van het afweersysteem kunnen moduleren.

Clustervragen Nationale wetenschapsagenda

  • 034 Wat is in het licht van de veranderende bevolking (vergrijzend, hier en daar krimpend en beïnvloed door migratie) de houdbaarheid van de welvaartsstaat?

    Anemie: Vergrijzing maakt het noodzakelijk om effectiever om te gaan met donorbloed. Multi-etniciteit, veroorzaakt door migratie, vergroot de variatie van bloedgroepen en noodzaakt efficiënt karakteriseren van bloedgroepantigenen, en management van immunisatie tijdens de zwangerschap. De ontwikkeling van kunstbloed en kweekbloed moet schaarste van passend bloed voorkomen.


    Kanker: Een maximaal effectieve behandeling van kanker met minimale fysieke belasting levert, in generieke zin, een optimaal rendement ook in sociaaleconomisch opzicht.


    Immuundeficiëntie en veroudering: Vergrijzing maakt het noodzakelijk om beter te begrijpen hoe het afweersysteem van ouderen anders functioneert dan dat van jongeren en om via specifieke therapieën in te kunnen grijpen op situaties van verminderde afweer

  • 076 Wat zijn de gevolgen van chronische aandoeningen, stress en handicaps en hoe kunnen mensen hier zo goed mogelijk mee omgaan?

    Anemie: Aangeboren anemie die transfusieafhankelijk maakt is een ernstige handicap, met een groot risico op weefselschade door zuurstofgebrek en ijzerstapeling. Wij onderzoeken de moleculaire en cellulaire mechanismen van hemoglobinopathie, Diamond Blackfan Anemie en sferocytose om nieuwe therapieën te vinden die transfusie afhankelijkheid voorkomen of verminderen. Wegvangen van vrijkomend heem en hemoglobine bij cel-lysis is van groot belang om oxidatieve schade aan weefsels  te voorkomen. Door transfusiemanagement te optimaliseren, en de transfusieopbrengst te maximaliseren kan schade door zuurstofgebrek en ijzerstapeling geminimaliseerd worden. Onderzoek naar immunisatie en ijzer huishouding moet de bijwerkingen van transfusie verminderen. 

    Kanker: De mogelijkheid van een optimale behandeling van kanker zal bijdragen aan acceptatie van de ziekte.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Vergrijzing maakt het noodzakelijk om beter te begrijpen hoe het afweersysteem van ouderen anders functioneert dan dat van jongeren en om via specifieke therapieën in te kunnen grijpen op situaties van verminderde afweer. Aangeboren en verworven immuundeficiënties en kanker zijn veelal chronische condities. Verbeterde diagnostiek en therapie van de patiënten draagt bij aan bevordering van herstel en gezondheid van de patiënten en aan deelname aan de maatschappij. Verminderde afweer bij veroudering kan ertoe leiden dat infecties vaker plaatsvinden en/of minder goed bestreden kunnen worden. Verminderde afweer bij veroudering is genoemd als bijdragende reden aan het vaker voorkomen van kanker bij oudere personen. Meer inzicht in de veranderingen in het afweersysteem bij veroudering maakt het mogelijk nieuwe therapieën te ontwikkelen die deze veranderde afweer zo optimaal mogelijk activeren om toch beschermd te blijven tegen infecties (en mogelijk tegen kanker).

  • 077 Wat is de bijdrage van niet genetische factoren aan persoonlijke eigenschappen en ziekteprocessen?

    Anemie: Om “bloed op maat” te kunnen leveren is het van groot belang om genetische factoren te vinden de effectiviteit en risico’s van bloedtransfusie bepalen. We onderzoeken dat middels epidemiologische studies gekoppeld aan klinische trials. Genetische factoren bepalen ook de frequentie waarmee donors bloed kunnen geven en daar weer van herstellen.

    Bloeden en hemostase: We onderzoeken de complexe interacties tussen genetische en niet-genetische factoren die samen bloeding en stoornissen van de hemostase veroorzaken. 

    Kanker: Afhankelijk van het type kanker kan er een sterke bijdrage van niet-genetische eigenschappen aan het ontstaan en het verloop van het ziekteproces zijn, en daarmee waarschijnlijk ook aan het succes van de behandeling. Ontwikkeling van deze therapieën zal de voorwaarde scheppen voor studie hiernaar.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Genetische factoren kunnen bijdragen aan immuundeficiënties, effectiviteit van hyperimmunisatie en hematopoïetische stamceltransplantatie  en veranderde afweer bij veroudering. Inzicht in de exacte bijdragen van genetische factoren is een belangrijk onderdeel van alle vier onderzoekslijnen. Dit kan onderzocht worden door analyse van de genetische make-up van patiënten- en donor-cohorten gekoppeld aan parameters die de status quo van afweerreacties en ziektebeeld weergeven (al dan niet gekoppeld aan specifieke therapie).

  • 080 Kunnen we de factoren die een rol spelen bij het ontstaan en de instandhouding van onbegrepen langdurige lichamelijke klachten beter begrijpen en daardoor deze klachten beter behandelen?

    Anemie: Klinische transfusiegeneeskunde en donorstudies leveren grote datacohorten met individuele, anonieme parameters die van groot belang kunnen zijn voor populatiestudies.

    Kanker: Door mutatieonderzoek bij kanker te doen, kan bv het aantal potentiele neo-epitopen worden bepaald, en deze kennis kan worden ingezet om een behandeling op maat te maken met bijvoorbeeld tumor-infiltrating lymphocytes en dendritische cellen.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Naast genetische factoren, richten allen vier onderzoekslijnen zich op de vraag welke andere factoren bijdragen. Longitudinale analyses van patiënten- en donor-cohorten (eventueel gekoppeld aan therapie) en geschikte diermodellen zullen bijdragen aan het in kaart brengen van deze factoren.

    Ontstekingen en vaatziekten: Eiwit en DNA analyse uitvoeren op bloedvaten die zijn geïsoleerd uit specifieke organen/weefsels. Hiervoor zullen humane maar ook diermodellen worden gebruikt, al dan niet vanuit verschillende ontstekingscondities.

  • 091 Zwangerschap, een kind baren en de overgang: kunnen we ze beter maken?

    Anemie: Tijdens de zwangerschap en geboorte komen het bloed va moeder en kind met elkaar in aanraking en kan de moeder antilichamen aanmaken tegen bloedgroepantigenen van het kind, die bij een volgende zwangerschap de gezondheid van het kind ernstig kunnen schaden. Om dit risico te vermijden is het van belang de risico’s van immunisatie te kennen, en te begrijpen hoe antistoffen van de moeder via de placenta bij het ongeboren kind komen.

    Bloeden en hemostase: de hemostase wordt sterk beïnvloed door de hormonale veranderingen die plaatsvinden tijdens de zwangerschap, de bevalling en de overgang. Wij onderzoeken deze veranderingen en de effecten van deze veranderingen op problemen tijdens zwangerschap en bevalling. Deze kennis zal bijdragen aan het voorkomen van overlijden en irreversibele schade ten gevolge van ernstige bloedingen en trombose.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Het beter begrijpen hoe we donoren optimaal kunnen hyperimmuniseren tegen Rhesus D maakt het mogelijk dat we voldoende anti-RhD antistoffenpreparaten kunnen blijven genereren om te voldoen aan de behoefte om RhD-negatieve vrouwen preventieve antistoffen te kunnen geven tijdens zwangerschap.

  • 095 Hoe kan de gezondheidszorg, onder andere door gebruik te maken van biomarkers, meer gericht worden op de uniciteit van een persoon?

    Anemie: De afdelingen Klinische transfusiegeneeskunde en Donorstudies leveren grote datacohorten met individuele, anonieme parameters die van groot belang kunnen zijn voor populatiestudies. De beschikbaarheid van plasmasamples maakt het mogelijk om epidemiologische studies te koppelen aan biomarkers in bloed.

    Bloeden en hemostase: door aan te tonen welke therapie en welke diagnostische test, onder andere biomarkers, de meeste toegevoegde waarde heeft voor elke unieke stituatie zal het mogelijk zijn om overbodige zorg te verminderen en nodige zorg te leveren.

    Kanker: Omdat er grote verschillen bestaan in de individuele response op hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuun therapie zal het onontbeerlijk zijn om goede bio markers te ontwikkelen, en de moleculaire diagnostiek en het Immuno-monitoring platform van Sanquin zullen daar direct aan bijdragen.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Klinische transfusiegeneeskunde en donorstudies leveren grote datacohorts met individuele, anonieme parameters die van groot belang kunnen zijn voor populatiestudies. De beschikbaarheid van plasma samples maakt het mogelijk om epidemiologische studies te koppelen aan biomarkers in bloed.

    Ontstekingen en vaatziekten: Toepassen van persoons/patiënt-eigen endotheel geïsoleerd uit het bloed kan worden gebruikt om lokale vasculaire schade te repareren. Daarnaast kunnen verschillende therapeutische drugs getest worden op mogelijke schadelijke nevenactiviteiten op de bloedvatwand door eigen endotheelcellen van de patiënt zelf te kunnen gebruiken voor de testen. Hiervoor wordt een apparaat ontwikkelt waarin een patiënt-eigen bloedvat nagebootst wordt.

  • 098 Hoe kunnen we doorbraken binnen het fundamenteel-biomedische onderzoek beter vertalen naar de ontwikkeling van nieuwe medicijnen?

    Anemie en bloeding en hemostase: Sanquin is als not-for-profit organisatie binnen de gezondheidszorg als geen ander in staat om onderzoek, diagnostiek, en product ontwikkeling te combineren en nieuwe producten te ontwikkelen en te testen in klinische trials. Daartoe wordt nauw samengewerkt met academische centra en farma op nationaal en internationaal gebied. Kritisch in dit proces is dat de condities die noodzakelijk zijn om veilige medicatie te produceren, in de onderzoeks- en ontwikkelingsfase al onderkent worden. Dit vereist nauwe samenwerking tussen verschillende disciplines.

    Kanker: Door Sanquin als not-for-profit organisatie zo te positioneren in het medisch-wetenschappelijk landschap dat deze doorbraken optimaal benut kunnen worden voor de verbetering van hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuuntherapieën tegen kanker.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Sanquin is als not-for-profit organisatie binnen de gezondheidszorg als geen ander in staat om onderzoek, diagnostiek, en product ontwikkeling te combineren en nieuwe producten te ontwikkelen en te testen in klinische trials. Daartoe wordt nauw samengewerkt met academische centra en farma op nationaal en internationaal gebied. Kritisch in dit proces is dat de condities die noodzakelijk zijn om veilige medicatie te produceren, in de onderzoeks- en ontwikkelingsfase al onderkent worden. Dit vereist nauwe samenwerking tussen verschillende disciplines.

  • 099 Hoe kunnen we met behulp van een groter begrip van het leven, nieuwe targets identificeren voor moleculaire therapieën, antibiotica en antivirale middelen?

    Anemie: Het onderzoek naar aangeboren anemie is erop gericht om moleculaire en cellulaire processen te identificeren die als doelwit van nieuwe therapieën kunnen dienen. Door de toegenomen kennis over het ontstaan van weefsels en organen tijdens de embryogenese, over de interactie tussen cellen, en over de levensvatbaarheid van individuele cellen kunnen we nieuwe cellulaire therapieën ontwikkelen zoals gekweekte rode bloedcellen voor transfusie. Een volgende stap in therapie-ontwikkeling kan gezet worden door deze cellen te beladen met therapeutische moleculen.

    Kanker: Door Sanquin als not-for-profit organisatie zo te positioneren in het medisch-wetenschappelijk landschap dat deze doorbraken optimaal benut kunnen worden voor de verbetering van hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuuntherapieën tegen kanker.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Inzicht in de factoren die het afweersysteem bij veroudering beïnvloeden hebben de potentie om nieuwe methodes en vaccinaties te ontwikkelen om afweer bij ouderen zo effectief mogelijk te maken.

    Ontstekingen en vaatziekten: Door in kaart te hebben hoe de bloedvatwand reageert onder verschillende vasculaire aandoeningen, met als extra dimensie orgaan/weefsel specificiteit, kunnen we meer gericht targets ontwikkelen voor therapeutische toepassingen. Aanvullend is het ontwikkelen van een persoonsgebonden bloedvat een uitdaging om op deze wijze ongewilde neveneffecten van drugs op de bloedvaten te kunnen testen. Deze toepassing zal ook het gebruik van proefdieren drastisch kunnen terugdringen.

  • 100 Hoe kunnen we met behulp van (stam)cellen en biomaterialen de vorming en herstel van weefsels en organen bevorderen?

    Anemie: Onderzoek aan anemie betreft ook mogelijke gentherapie en herstel van bloedvormende capaciteit van beenmerg door stamcellen of andere voorlopercellen te transplanteren. Het celtherapie lab van Sanquin is actief betrokken bij de ontwikkeling en productie van cellulaire therapieën die gelden als ATMP (Advanced Therapeutic Medical Products).

    Kanker:

    1. Een betere kennis van stamcellen zal helpen om de prestaties van hematopoïetische stamceltransplantatie te verbeteren.
    2. Meer kennis van individuele kanker-stamcellen zal zorgen voor een beter toegesneden immuuntherapie tegen kanker.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Het celtherapie lab van Sanquin is actief betrokken bij de ontwikkeling en productie van stamceltherapieën. Beter inzicht in de factoren die de balans tussen GvL en GvHD bepalen maken optimale patiënten screening voor therapie mogelijk en kunnen aanleiding geven tot nieuwe vormen van comedicatie om GvHD te onderdrukken en GvL toe te staan.

    Ontstekingen en vaatziekten: Blood-outgrowth-endothelial-cells (BOECs) worden geïsoleerd uit bloed van gezonde donoren of van patiënten. In het eerste geval kunnen gezonde endotheelcellen teruggegeven worden aan patiënten met vasculaire schade. Extra uitdagingen liggen in het teruggeven van BOECs van patiënt zelf waarin de schade is hersteld met behulp van gerichte gentherapie.

  • 101 Kunnen we modellen van het menselijk lichaam ontwerpen en slimme technologie gebruiken voor gezondheids-, voedings- en toxiciteitsonderzoek en daarmee tegelijkertijd het proefdiergebruik drastisch verminderen?

    Anemie: Ons onderzoek maakt gebruik van iPSC (geïnduceerde pluripotente stamcellen) om ziektemodellen te maken van patiëntencellen waarin we de (defecte) bloedcelvorming van stamcel tot rijpe bloedcel kunnen volgen. Met deze modellen kunnen we de effecten van therapie testen, zowel ‘small molecules’, als cellulaire therapieën, als toxiciteitsonderzoek. Daarnaast ontwerpen we 3D-bioreactorstructuren die dierproefvrij testen van bloedvorming nog realistischer maken.

    Kanker: Door onder andere het gebruik van goede gehumaniseerde in vitro en in vivo modellen zal beter preklinisch onderzoek met nieuwe anti-kankertherapieën kunnen gebeuren, dat een groter voorspellende waarde heeft voor de toxiciteit in de mens, en dit zal helpen het proefdiergebruik voor toxiciteitsstudies te reduceren.

    Immuundeficiëntie en veroudering: De monocyt activatie test (MAT) is een diagnostische test die binnen Sanquin ontwikkeld is en gebruikt wordt binnen de diagnostiek om afweerreacties tegen verschillende producten te testen. In de onderzoekslijn naar veroudering kan onderzocht worden of de MAT de mate van effectieve afweer in een persoon kan aangeven en of we via de MAT kunnen onderzoeken of bepaalde moleculen afweerreacties in oudere personen kunnen herstellen.

  • 102 Hoe kunnen we nieuwe geneesmiddelen en -wijzen ontwikkelen om zo vitaal en gezond mogelijk te blijven?

    Anemie: Sanquin is als not-for-profit organisatie binnen de gezondheidszorg als geen ander in staat om onderzoek, diagnostiek, en product ontwikkeling te combineren en nieuwe producten te ontwikkelen en te testen in klinische trials. Daartoe wordt nauw samengewerkt met academische centra en farma op nationaal en internationaal gebied. Kritisch in dit proces is dat de condities die noodzakelijk zijn om veilige medicatie te produceren, in de onderzoeks- en ontwikkelingsfase al onderkent worden. Dit vereist nauwe samenwerking tussen verschillende disciplines.

    Kanker: Door expertise te bundelen. Sanquin kan daaraan een substantiële bijdrage leveren door haar expertise op het gebied van hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuuntherapie in te zetten. Verdere uitbreiding van de innovatieve capaciteit van Sanquin zal helpen nieuwe therapieën te ontwikkelen, die de gezondheid van de bevolking bevorderen.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Sanquin is als not-for-profit organisatie binnen de gezondheidszorg als geen ander in staat om onderzoek, diagnostiek, en product ontwikkeling te combineren en nieuwe producten te ontwikkelen en te testen in klinische trials. Daartoe wordt nauw samengewerkt met academische centra en bedrijven op nationaal en internationaal gebied. Kritisch in dit proces is dat de condities die noodzakelijk zijn om veilige medicatie te produceren, in de onderzoeks- en ontwikkelingsfase al onderkent worden. Dit vereist nauwe samenwerking tussen verschillende disciplines. De onderzoekslijn naar effecten van veroudering op effectiviteit van afweer kan aanleiding geven tot nieuwe aanknopingspunten om afweer bij ouderen te versterken.

  • 104 Hoe ontwikkelen we minimaal-invasieve technieken en interventies voor de diagnose, prognose en behandeling van patiënten?

    Anemie: Epidemiologisch onderzoek gekoppeld aan klinische trials is erop gericht nieuwe, meer individuele transfusie-richtlijnen op te stellen die transfusies tot een minimum beperken. Door een webtool te maken zijn deze richtlijnen voor iedereen toegankelijk. Om kweekbloed te maken, dat beladen kan zijn met therapeutische moleculen, hebben we protocollen ontwikkeld die uitgaan van bloed en waarvoor geen beenmergpunctie nodig is. Van deze cellen kunnen modellen gemaakt worden om diagnostiek en therapie te testen.

    Kanker: Sanquin zal heraan met name een bijdrage leveren door verbetering van diagnostiek en behandeling, en zal daarbij een bijdrage leveren aan verbetering voor zowel minimale-invasiviteit bij de donor als bij de patiënt.

    Immuundeficiëntie en veroudering: Data uit de verschillende onderzoekslijnen kunnen aanleiding geven tot nieuwe aanknopingspunten voor nieuwe diagnostiek en effectieve behandeling van patiënten en verbeteren van afweer van oudere personen.

  • 105 Hoe kunnen big data en technologische innovatie (e-health) bijdragen in de zorg?

    Anemie: Om “bloed op maat” te kunnen leveren is het van groot belang de effectiviteit en risico’s van bloedtransfusie bepalen. We onderzoeken dat middels epidemiologische studies gekoppeld aan klinische trials waarbij een groot aantal parameters getest wordt. Onderzoek aan donor populaties moet de frequentie bepalen waarmee donors bloed kunnen geven en daar weer van herstellen. De beschikbaarheid van plasmamonsters, en de verzamelde parameters - inclusief gegevens over leefstijl - vormen een belangrijke database om correlaties te leggen die tot verbeteringen in de zorg kunnen leiden.

    Kanker:

    1. Dit kan op velerlei manieren bijdragen aan de verbetering van kankertherapie, Sanquin zal daarvoor ook haar bio-informatica expertise daarvoor inzetten.
    2. Als not-for-profit organisatie zal Sanquin zich verplichten om alle data van klinische studies publiek te maken, hetgeen publiek gebruik bevordert, en onnodige replicatie en misverstanden voorkomt.
  • 112 Big data: kunnen we grote datasets en het verzamelen daarvan benutten voor het realiseren van waarden, het genereren van inzichten en het verkrijgen van antwoorden?

    Anemie: Om “bloed op maat” te kunnen leveren is het van groot belang de effectiviteit en risico’s van bloedtransfusie te bepalen. We onderzoeken dat middels epidemiologische studies gekoppeld aan klinische trials waarbij een groot aantal parameters getest wordt. Onderzoek aan donor populaties moet de frequentie bepalen waarmee donors bloed kunnen geven en daar weer van herstellen. De beschikbaarheid van plasmamonsters, en de verzamelde parameters - inclusief gegevens over leefstijl - vormen een belangrijke database om correlaties te leggen die tot verbeteringen in de zorg kunnen leiden.

    Kanker:

    1. Dit kan op velerlei manieren bijdragen aan de verbetering van kankertherapie, Sanquin zal daarvoor ook haar bio-informatica expertise daarvoor inzetten.
    2. Als not-for-profit organisatie zal Sanquin zich verplichten om alle data van klinische studies publiek te maken, hetgeen publiek gebruik bevordert, en onnodige replicatie en misverstanden voorkomt.
  • 122 Kunnen we een synthetische cel bouwen?

    Anemie: Synthetische `rode bloedcellen´, i.e. hemoglobine-oplossingen in een lipidemembraan, zijn getest en voldeden onvoldoende. Nu we meer begrijpen van de processen die van belang zijn voor het functioneren van rode bloedcellen, en van alle kwaliteitseisen kunnen we het als alternatief voor kweekbloed opnieuw testen. 

  • 135 Hoe kunnen we de eigenschappen, de functionaliteiten en het samenspel van moleculen in levende systemen beter begrijpen en zo bijvoorbeeld op leven geïnspireerde systemen ontwikkelen?

    Anemie: Ons onderzoek naar moleculaire en cellulaire processen (i) in gezonde en pathologische rode bloedcelontwikkeling, (ii)  in de interactie van rode cellen met endotheelcellen van de vaatwand, en (iii) in de interactie van rode bloedcellen met miltmacrofagen die de kwaliteitscontrole op de celmembraan uitvoeren is van groot belang om uiteindelijk een bioreactor te bouwen om bloed te produceren. 

    Kanker: De kennis van Sanquin op dit vlak met betrekking tot bloedcellen en immuuncellen zal in generieke en specifieke zin nuttig blijken bij het optimaliseren van hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuuntherapieën.

    Immuundeficiëntie en veroudering: De verschillende onderzoekslijnen zullen allen inzicht geven in de interacties tussen afweermoleculen en afweercellen voor en na behandeling van gezonde donoren, immuundeficiëntie personen en bij veroudering. De datasets kunnen geanalyseerd via systeembiologie en mathematische modellen kunnen gevormd worden die correleren met de bekende data. In silico modulatie van de modellen kan potentiele netwerken identificeren die van belang zijn in de verschillende vraagstellingen. Het werkelijk belang van deze netwerken kan experimenteel onderzocht worden (i) in minimale in vitro modellen waar functie van specifieke cellen en/of afweermoleculen onderzocht kan worden, (ii) in geschikte diermodellen en (iii) effecten van netwerk-gerichte therapie in klinische patiënten studies.
    De monocyt activatie test (MAT) is een diagnostische test die binnen Sanquin ontwikkeld is en gebruikt wordt binnen de diagnostiek om afweerreacties tegen verschillende producten te testen. In de onderzoekslijn naar veroudering kan onderzocht worden of de MAT de mate van effectieve afweer in een persoon kan aangeven en of we via de MAT kunnen onderzoeken of bepaalde moleculen afweerreacties in oudere personen kunnen herstellen.

  • 136 Cellen zijn de bouwstenen van het leven. Hoe werken ze en wat kunnen ze ons leren over levensprocessen?

    Anemie:  Ons onderzoek naar moleculaire en cellulaire processen in erythropoïese zijn gericht op mechanismen betrokken bij anemie. Onderzoek naar de expressie van globinegenen, cruciaal om hemoglobinopathie te begrijpen heeft al decennia lang steeds weer nieuw inzicht gegeven in de regulatie van genexpressie, en regulatie van celspecificatie. Ons onderzoek naar de mechanismen betrokken bij Diamond Blackfan Anemie geeft heel basaal inzicht in mRNA translatie. Maar ook hoe niet de expressie van transcripten, maar de vertaling ervan in eiwit, wordt gereguleerd. Ook onderzoek naar de interactie van rode bloedcellen met endotheelcellen, en met miltmacrofagen geeft inzicht dat veel wijder van belang is voor celinteracties en de rol van macrofagen bij het verwijderen van tumorcellen. Immuuncellen die ongewenste immunisatie tegen bloedgroepantigenen tijdens zwangerschap regelen zijn ook betrokken bij bv een antikanker respons. De inzichten die we verkrijgen door rode bloedcellen te kweken uit iPSC (geïnduceerde pluripotente stamcellen) geven ook een veel breder inzicht in de cellulaire interacties die nodig zijn om weefsels te ontwikkelen gedurende embryogenese.

    Kanker: Inzage in de specifieke regulatie mechanismen in cellen kunnen helpen om optimale hematopoïetische stamceltransplantatie  en immuuntherapieën te ontwikkelen.